De geschiedenis onthoudt veldslagen, staatshoofden en grote verzetshelden. Veel minder vaak herinnert ze zich degene die een deur opende, een stuk brood deelde, de boer die een verborgen bergpad kende of de douanier die op het beslissende moment ervoor koos om even de andere kant op te kijken. Gewone mannen en vrouwen die nooit konden vermoeden dat hun naam de tand des tijds zou doorstaan, maar die toch een zaadje plantten in de Geschiedenis met een grote G.
Het zijn precies die mensen die Judith Colell met Frontera opnieuw een stem geeft.
1943, in een dorp in de Pyreneeën, onder het regime van Franco, ziet douanier Manel Grau (Miki Esparbé), zelf met een republikeins verleden, mannen, vrouwen en kinderen aankomen die het bezette Frankrijk en de nazivervolging ontvluchten. Samen met de moedige dorpsbewoonster Juliana (Bruna Cusí) en de Franse passeur Jérôme (Kevin Janssens) begint hij hen clandestien over de grens te helpen. Wat begint als een individuele gewetensdaad, groeit langzaam uit tot een netwerk van stil verzet.
De personages zijn fictief, maar hun moed is geworteld in een weinig bekend historisch gegeven. Het scenario van Miguel Ibáñez Monroy en Gerard Giménez Forner is geïnspireerd op getuigenissen en verhalen over passeurs en inwoners van de Pyreneeën die mensen op de vlucht voor het nazisme hielpen ontsnappen door hen veilig door de bergen te loodsen.
Gewone mensen dus. Niet noodzakelijk helden zoals wij die vandaag graag voorstellen. Sommigen droegen zelf nog de wonden van de Spaanse Burgeroorlog, leefden in armoede en onder de repressie van het Franco-regime. En toch, toen andere vervolgde mensen letterlijk of figuurlijk bij hen aanklopten, kozen ze ervoor om te handelen.
En precies daar raakt 1943 aan 2026.
Want achter de uniformen, de bergpaden en de historische decors stelt Frontera een vraag die helaas niets aan actualiteit heeft verloren: wat doen wij wanneer mensen aan onze grenzen aankomen omdat thuisblijven voor hen oorlog, vervolging, honger of zelfs de dood betekent?
Toen trokken ze te voet door de Pyreneeën. Vandaag steken anderen zeeën, woestijnen en streng bewaakte grenzen over. De historische situaties zijn uiteraard niet zomaar met elkaar te vergelijken, maar het menselijke dilemma blijft herkenbaar. Judith Colell vat het samen in drie mogelijke reacties: helpen, veroordelen of de andere kant op kijken.
En net dat maakt van Frontera veel meer dan een historische thriller. De film stelt ons niet de comfortabele vraag wat wij in 1943 zouden hebben gedaan. Hij dwingt ons bijna om ons af te vragen wat we vandaag doen.
Colell maakt van die gedachte geen geheim. Voor haar speelt cinema een belangrijke rol in het levend houden en herstellen van het collectieve geheugen. Daarbij vertrekt ze van een essentieel besef: alle volkeren en alle naties zijn op een bepaald moment in hun geschiedenis zelf vluchteling geweest.
Misschien is dat wel de grootste kracht van Frontera. De film herinnert ons eraan dat de Geschiedenis niet alleen wordt geschreven door de mensen wier namen onze geschiedenisboeken vullen. Ze wordt ook gemaakt door talloze onbekende mannen en vrouwen die op een bepaald moment besloten om solidariteit boven angst te verkiezen.
In 1943, net als vandaag, kan een grens een lijn zijn die mensen van elkaar scheidt. Maar het zijn nog altijd mensen die beslissen wat ze met die grens doen.
